व्यवसाय करताना अनेक वेळा असे दिसते की मेहनत खूप घेतली जाते, उत्पादन चांगले असते, पण विक्री मात्र अपेक्षेप्रमाणे वाढत नाही. अशा वेळी अनेक उद्योजक निराश होतात आणि त्यांना वाटते की कदाचित आपले उत्पादन योग्य नाही. पण वास्तवात कारण काही वेगळे असते. आपण उत्पादन तयार करतो, पण बाजाराला नेमके काय हवे आहे हे समजून घेण्याकडे पुरेसे लक्ष देत नाही.
घरातून व्यवसाय सुरू करणाऱ्या अनेक महिला खूप मेहनतीने उत्तम उत्पादने तयार करतात. घरगुती पदार्थ, कपडे, हस्तकला, सौंदर्य उत्पादने किंवा इतर वस्तू या सर्व गोष्टी गुणवत्तेच्या दृष्टीने खूप चांगल्या असतात. पण काही वेळा ग्राहकांची संख्या वाढत नाही. विक्री स्थिर राहते किंवा हळूहळू कमी देखील होते. यामागे एक महत्त्वाचे कारण असते. बाजारपेठेचा अभ्यास केला जात नाही.
यशस्वी उद्योजक नेहमी एक महत्त्वाची सवय अंगीकारतात. ते सतत ग्राहक काय शोधत आहेत हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात. कोणते उत्पादन सध्या जास्त मागणीत आहे, ग्राहक कोणत्या किमतीत खरेदी करण्यास तयार आहेत, बाजारात स्पर्धक कोणत्या प्रकारे काम करत आहेत आणि ग्राहकांना कोणत्या गोष्टी आकर्षित करतात या सर्व गोष्टी समजून घेतल्या तर व्यवसाय अधिक योग्य दिशेने वाढू लागतो.
बाजारपेठेचा अभ्यास म्हणजे मोठे संशोधन किंवा मोठा खर्च करणे असे नाही. अनेक वेळा छोट्या गोष्टी लक्षपूर्वक पाहिल्या तरी खूप माहिती मिळू शकते. दुकानांमध्ये कोणती उत्पादने जास्त विकली जात आहेत, लोक सोशल मीडियावर कोणत्या गोष्टींबद्दल बोलत आहेत किंवा ग्राहक कोणत्या प्रकारच्या वस्तूंना जास्त पसंती देत आहेत हे लक्षात घेतले तरी व्यवसायासाठी उपयोगी माहिती मिळू शकते.
उदाहरण म्हणून सोलापूरमधील एका महिलेची गोष्ट पाहूया. तिने घरातून पापड बनवण्याचा व्यवसाय सुरू केला. सुरुवातीला ती पारंपरिक पद्धतीचे साधे पापड बनवत होती. उत्पादन चांगले असले तरी विक्री फार वेगाने वाढत नव्हती. एक दिवस तिने बाजारात लक्ष दिले की मसालेदार आणि वेगवेगळ्या चवीचे पापड लोक जास्त खरेदी करत आहेत. ही गोष्ट लक्षात येताच तिने स्वतःही काही नवीन प्रकार तयार केले. थोड्याच काळात तिच्या पापडांना जास्त मागणी मिळू लागली. कारण तिने बाजाराची गरज ओळखली आणि त्यानुसार बदल केला.
तुमच्या व्यवसायातही हीच पद्धत उपयोगी ठरू शकते. ग्राहकांचे निरीक्षण करा. लोक कोणती उत्पादने जास्त खरेदी करतात ते पाहा. ग्राहकांशी थेट संवाद साधा आणि त्यांना काय आवडते किंवा काय बदल हवा आहे ते विचारा. स्पर्धकांचा अभ्यास करा आणि ते कोणत्या पद्धतीने विक्री वाढवत आहेत ते समजून घ्या. नवीन कल्पना असतील तर त्या लहान प्रमाणात बाजारात आणून त्याची प्रतिक्रिया पाहा. सोशल मीडियावर लोक कोणत्या प्रकारच्या वस्तूंमध्ये रस दाखवत आहेत याकडेही लक्ष ठेवा.
जो उद्योजक ग्राहकांची गरज समजतो, तोच व्यवसायात खऱ्या अर्थाने पुढे जातो.
